Ở góc nhìn của PVI AM, một thị trường vốn thực sự trưởng thành cần làm tốt một chức năng căn bản hơn: đưa dòng vốn đến đúng nơi, với mức giá phản ánh đúng rủi ro và trong một cấu trúc đủ bền vững để cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư có thể đi đường dài.
Điều đó càng quan trọng khi thị trường vốn Việt Nam bước sang một giai đoạn phát triển mới. Sau nhiều năm mở rộng nhanh về quy mô, câu hỏi không còn chỉ là làm thế nào để huy động thêm vốn, mà là làm thế nào để nâng cao chất lượng của dòng vốn.
4 Yếu tố quan trọng để thị trường vốn phát triển bền vững
1. Minh bạch để thị trường có thể định giá đúng rủi ro
Vốn luôn có giá. Một doanh nghiệp có quản trị tốt, dòng tiền minh bạch và chiến lược sử dụng vốn rõ ràng về nguyên tắc phải có khả năng tiếp cận vốn với điều kiện tốt hơn một doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao hơn. Nhưng cơ chế này chỉ hoạt động khi thị trường có đủ thông tin để phân biệt hai doanh nghiệp đó.
Vì vậy, minh bạch không nên chỉ được hiểu là công bố đủ thông tin theo quy định, mà quan trọng hơn là cung cấp thông tin đủ chất lượng để nhà đầu tư có thể đánh giá được sức khỏe thực sự của doanh nghiệp. Bên cạnh doanh thu và lợi nhuận, nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến chất lượng dòng tiền, cấu trúc nợ, các nghĩa vụ tiềm ẩn, giao dịch với bên liên quan, mục đích sử dụng vốn và khả năng thực hiện các cam kết sau phát hành.
Ở góc độ này, nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp, chất lượng báo cáo tài chính và từng bước tiệm cận các thông lệ quốc tế không đơn thuần là bài toán tuân thủ. Minh bạch tốt hơn giúp giảm phần bù rủi ro mà nhà đầu tư yêu cầu. Và về dài hạn, điều đó có thể chuyển hóa thành chi phí vốn cạnh tranh hơn cho chính doanh nghiệp. Đây là một vòng tròn tích cực mà một thị trường vốn phát triển cần tạo ra.
2. Không chỉ kiểm soát nợ, mà cần nâng cao chất lượng của nợ
Nợ tự thân không phải là vấn đề. Đòn bẩy tài chính, nếu được sử dụng phù hợp, giúp doanh nghiệp mở rộng đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Rủi ro xuất hiện khi kỳ hạn của nguồn vốn không phù hợp với kỳ hạn của tài sản, dòng tiền không đủ đáp ứng nghĩa vụ nợ hoặc doanh nghiệp liên tục phụ thuộc vào khả năng huy động khoản vay mới để thanh toán khoản vay cũ. Bởi vậy, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp bền vững không nên chỉ tập trung vào việc tăng quy mô phát hành.
Điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng của từng công cụ nợ. Các điều khoản về tài sản bảo đảm, quyền của trái chủ, mua lại trước hạn, nghĩa vụ công bố thông tin, sự kiện vi phạm hay thứ tự ưu tiên thanh toán cần ngày càng rõ ràng và chuẩn hóa hơn. Xếp hạng tín nhiệm độc lập cũng cần từng bước trở thành một nguồn thông tin quan trọng giúp thị trường phân biệt rủi ro giữa các tổ chức phát hành.
Khi đó, một doanh nghiệp có rủi ro cao hơn vẫn có thể huy động vốn – nhưng phải chấp nhận mức chi phí vốn tương xứng. Một thị trường vốn lành mạnh không phải là nơi loại bỏ hoàn toàn rủi ro. Đó là nơi rủi ro được nhận diện, định giá và phân bổ đúng.
3. Cần thêm những dòng vốn có khả năng đi đường dài
Một thị trường có tỷ trọng giao dịch ngắn hạn quá lớn thường nhạy cảm hơn trước thông tin và tâm lý. Ngược lại, sự phát triển của các nhà đầu tư tổ chức – công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, công ty quản lý tài sản và các định chế tài chính – có thể bổ sung những dòng vốn có tầm nhìn dài hạn hơn cho thị trường.
Sự khác biệt không chỉ nằm ở quy mô tiền. Nhà đầu tư tổ chức thường tiếp cận quyết định đầu tư thông qua một quy trình gồm phân tích, thẩm định, giới hạn rủi ro, phân bổ tài sản và giám sát liên tục. Một quyết định đầu tư vì vậy không đơn thuần dựa trên câu hỏi “tài sản nào có thể tăng giá?”, mà còn là “rủi ro nào đang được chấp nhận để đổi lấy mức lợi nhuận đó?”. Đây cũng là tư duy cần được lan tỏa rộng hơn tới nhà đầu tư cá nhân.
Thị trường vốn bền vững cần chuyển dần từ tâm lý tìm kiếm “sản phẩm có lợi suất cao nhất” sang lựa chọn sản phẩm phù hợp với mục tiêu, thời gian đầu tư và khả năng chấp nhận rủi ro của từng nhà đầu tư. Trong quá trình đó, các quỹ đầu tư và sản phẩm quản lý tài sản chuyên nghiệp có thể đóng vai trò cầu nối, giúp nguồn tiền nhàn rỗi của cá nhân tiếp cận thị trường vốn thông qua một cơ chế phân bổ và quản trị rủi ro bài bản hơn.
4. Hạ tầng tốt phải đi cùng một hệ sinh thái sản phẩm tốt
Một thị trường vốn trưởng thành cần một hạ tầng giao dịch đủ hiện đại để dòng vốn có thể vận động hiệu quả, nhưng công nghệ chỉ là một phần của câu chuyện. Song song với hạ tầng giao dịch và thanh toán, thị trường cần tiếp tục mở rộng chiều sâu thông qua nhiều loại công cụ đầu tư khác nhau. Nhà đầu tư có khẩu vị thận trọng cần có sản phẩm phù hợp. Nhà đầu tư dài hạn cần có công cụ tích lũy dài hạn. Doanh nghiệp cần nhiều lựa chọn huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng.
Và nhà đầu tư chuyên nghiệp cần có các công cụ để quản trị rủi ro của danh mục. Khi hệ sinh thái sản phẩm đủ rộng, dòng tiền không nhất thiết phải tập trung vào một vài loại tài sản trong từng giai đoạn của thị trường. Đây cũng là nền tảng để thị trường vốn thực hiện tốt hơn chức năng chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn với hệ thống ngân hàng, đặc biệt đối với các nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.
Thị trường vốn cần gì để phát triển bền vững?
Góc nhìn PVI AM: Từ huy động vốn đến phân bổ vốn hiệu quả
Là một công ty quản lý tài sản có nền tảng gắn với lĩnh vực bảo hiểm và quản lý nguồn vốn tổ chức, PVI AM nhìn thị trường trước hết từ góc độ bảo toàn vốn, quản trị rủi ro và hiệu quả đầu tư dài hạn.
Từ kinh nghiệm quản lý các danh mục đầu tư tổ chức, một nguyên tắc rất rõ ràng là: không có lợi suất nào tồn tại độc lập với rủi ro. Một mức lợi suất hấp dẫn chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhà đầu tư hiểu lợi suất đó đến từ đâu, đang chấp nhận loại rủi ro nào và danh mục có đủ khả năng chịu đựng nếu kịch bản bất lợi xảy ra hay không.
Bởi vậy, trong quá trình thẩm định đầu tư, PVI AM không chỉ nhìn vào mức lãi suất hay lợi nhuận kỳ vọng. Chất lượng dòng tiền, cấu trúc vốn, năng lực trả nợ, thanh khoản, tài sản bảo đảm, các điều khoản bảo vệ nhà đầu tư và khả năng ứng phó trong những kịch bản bất lợi đều là những yếu tố cần được xem xét trong một bức tranh tổng thể.
Cách tiếp cận tương tự cũng được áp dụng khi xây dựng sản phẩm cho khách hàng. Thay vì đặt câu hỏi “làm thế nào để đạt lợi suất cao nhất?”, điểm xuất phát nên là “nhà đầu tư cần dòng tiền này khi nào, có thể chấp nhận mức biến động nào và mục tiêu thực sự của khoản tiền là gì?” Từ đó mới lựa chọn cấu trúc danh mục phù hợp.
Thị trường trưởng thành khi vốn biết lựa chọn
Sự phát triển bền vững của thị trường vốn vì vậy không chỉ phụ thuộc vào một chủ thể. Doanh nghiệp cần minh bạch hơn và có trách nhiệm hơn với đồng vốn huy động. Các định chế trung gian cần nâng cao chất lượng thẩm định và quản trị rủi ro. Nhà đầu tư cần hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa lợi nhuận và rủi ro. Cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng để thị trường vận hành minh bạch, hiệu quả.
Nhưng sâu xa hơn, thị trường vốn sẽ thực sự trưởng thành khi hình thành được một cơ chế trong đó doanh nghiệp tốt được tiếp cận nguồn vốn tốt hơn, rủi ro cao phải được định giá tương xứng và dòng tiền dài hạn tìm được những tài sản có khả năng tạo ra giá trị dài hạn. Khi đó, thị trường vốn không chỉ là nơi doanh nghiệp huy động tiền hay nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận. Đó là nơi vốn được lựa chọn, định giá và phân bổ để tạo ra giá trị cho cả doanh nghiệp, nhà đầu tư và nền kinh tế.
