Từ lợi suất danh nghĩa đến lợi suất thực
Theo cách tiếp cận đơn giản từ phương trình Fisher: Lãi suất danh nghĩa ≈ Lãi suất thực + Kỳ vọng lạm phát
Nếu một khoản đầu tư mang lại lợi suất 6%/năm trong khi lạm phát kỳ vọng ở mức 4%, mức lợi suất thực kỳ vọng vào khoảng 2%.
Điều này đặc biệt quan trọng với trái phiếu lãi suất cố định bởi phần lớn dòng tiền trong tương lai đã được xác định trước. Khi kỳ vọng lạm phát tăng, giá trị thực của những dòng tiền này giảm và nhà đầu tư có xu hướng yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp. Lợi suất thị trường tăng, ngược lại, sẽ tạo áp lực giảm giá đối với trái phiếu đang lưu hành.
Mức độ tác động cũng không giống nhau giữa các trái phiếu: duration càng cao, giá trái phiếu càng nhạy cảm với biến động của lợi suất.
Lãi suất thực thay đổi bài toán phân bổ như thế nào?
Lãi suất thực giúp nhà đầu tư đánh giá mức lợi suất nhận được sau khi tính đến sự suy giảm sức mua của đồng tiền.
Khi kỳ vọng lạm phát tăng và lợi suất thực suy giảm, danh mục có duration dài có thể chịu nhiều áp lực hơn nếu mặt bằng lợi suất tiếp tục tăng. Nhà đầu tư có thể cân nhắc duy trì duration ngắn hơn, tăng khả năng tái đầu tư hoặc lựa chọn các công cụ có lãi suất thả nổi nếu phù hợp.
Khi lãi suất thực ở mức hấp dẫn và có dấu hiệu ổn định, việc từng bước kéo dài duration có thể được xem xét nhằm cố định mức lợi suất hiện tại và hạn chế rủi ro tái đầu tư nếu mặt bằng lãi suất giảm trong tương lai.
Khi lạm phát hạ nhiệt và xu hướng lãi suất giảm trở nên rõ hơn, trái phiếu có duration dài thường hưởng lợi nhiều hơn từ sự giảm xuống của lợi suất thị trường. Khi đó, bên cạnh dòng coupon, danh mục có thể ghi nhận thêm lợi nhuận từ biến động giá trái phiếu.
Tuy nhiên, lạm phát và lãi suất thực không nên được sử dụng như những tín hiệu đầu tư độc lập. Quyết định tăng hay giảm duration còn phụ thuộc vào hình dạng đường cong lợi suất, chính sách tiền tệ, chất lượng tín dụng, thanh khoản và mục tiêu của từng danh mục.
Lãi suất thực và kỳ vọng lạm phát tác động thế nào đến danh mục thu nhập cố định?
Lãi suất thực đang trở lại tâm điểm
Diễn biến thị trường quốc tế gần đây cho thấy câu chuyện lãi suất thực không chỉ đến từ lạm phát. Theo Reuters*, lợi suất thực tại nhiều nền kinh tế lớn đã tăng lên vùng cao nhất trong hơn một thập kỷ. Đáng chú ý, lợi suất thực trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 30 năm đang quanh mức 3%, gần mức cao nhất trong 18 năm.
Một trong những động lực mới đến từ nhu cầu vốn gia tăng mạnh. Bên cạnh lượng phát hành lớn của các chính phủ, các doanh nghiệp công nghệ lớn như Alphabet, Amazon và Meta đã phát hành gần 220 tỷ USD trái phiếu từ đầu năm 2026 để tài trợ cho làn sóng đầu tư AI và hạ tầng liên quan. Trong khi kỳ vọng lạm phát tương đối ổn định, áp lực cung trái phiếu và nhu cầu vốn lớn đang góp phần đẩy lợi suất thực lên cao.
Diễn biến này cho thấy lãi suất thực cao không đơn thuần là tín hiệu tích cực đối với tài sản thu nhập cố định. Mức lợi suất cao hơn có thể làm trái phiếu hấp dẫn hơn về tương đối, nhưng đồng thời cũng làm tăng chi phí vốn của nền kinh tế và tạo áp lực lên định giá các tài sản rủi ro.
Từ bảo toàn sức mua đến quản trị danh mục
Đối với nhà đầu tư tổ chức và doanh nghiệp, mục tiêu của danh mục thu nhập cố định không đơn thuần là lựa chọn tài sản có lợi suất danh nghĩa cao nhất. Bài toán cần được đặt trong mối quan hệ giữa:
Lợi suất – Lạm phát – Duration – Thanh khoản – Rủi ro tín dụng.
Trong quản lý danh mục tại PVI AM, diễn biến lãi suất thực và kỳ vọng lạm phát được xem là những đầu vào quan trọng để đánh giá mức độ hấp dẫn của lợi suất, lựa chọn kỳ hạn và quản trị duration, bên cạnh các yếu tố về tín dụng và thanh khoản.
Bởi vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi “lãi suất hiện tại là bao nhiêu?”, nhà đầu tư cần nhìn xa hơn: “Sau khi tính đến lạm phát và các rủi ro liên quan, mức lợi suất thực nhận được có đủ hấp dẫn cho kỳ hạn đầu tư mà mình đang lựa chọn hay không?”
*Nguồn tham khảo: Reuters (14/08/2026), AI-driven surge in bond yields could be next risk for markets and growth.
